प्रजासत्ताक दिन — इतिहास आणि महत्त्व

26 जानेवारी 2026** हा **भारताचा 77वा प्रजासत्ताक दिन** आहे — हा राष्ट्रीय सार्वजनिक सुट्ट्यांचा एक प्रमुख दिवस आहे ज्याचा सर्वत्र आनंद आणि अभिमानाने साजरा केला जातो.

 

प्रजासत्ताक दिन — इतिहास आणि महत्त्व

प्रजासत्ताक दिन हा दिवस प्रत्येक वर्षी 26 जानेवारी रोजी साजरा केला जातो कारण 26 जानेवारी 1950 रोजी भारताचा संविधान प्रभावी झाला, ज्यामुळे भारत एका संप्रभु, धर्मनिरपेक्ष आणि लोकशाही गणराज्य देश बनला. ([The Times of India][2])

 

26 जानेवारी ही तारीख का महत्त्वाची आहे:

 

1930 मध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने “पूर्ण स्वराज” (Purna Swaraj) ची घोषणा 26 जानेवारी रोजी केली होती — हा स्वातंत्र्य संग्रामातील एक उल्लेखनीय टप्पा होता.

संविधान 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी स्वीकारलं गेले, परंतु 26 जानेवारी 1950 रोजी ते लागू करण्यात आलं — ज्यामुळे भारताला पूर्णपणे गणराज्य राष्ट्र म्हणून मान्यता मिळाली.

 

या दिवशी संविधानांतर्गत  नागरिकांचे अधिकार आणि कर्तव्येन्याय  स्वातंत्र्य  समता आणि एकता यांसारख्या मूल्यांचा अभिमानाने पुनरावलोकन केला जातो.

 

 

🎉 साजरा करण्याची पद्धत

 

नवी दिल्लीतील भव्य परेड

 

 राष्ट्रपती ध्वजारोहण करतात आणि 21 तोफांच्या सलामी दिली जाते.

 भारतीय सैन्यदल, नौदल, वायूदल यांची मार्चपास सैन्य सादरीकरणे आणि विविध सांस्कृतिक तुकडींचे प्रदर्शन होते.

वेगवेगळ्या राज्यांचे चित्ररथ (tableaux) त्यांच्या संस्कृती, वारसा आणि प्रगतीचे सुंदर चित्र सादर करतात.

 तिथून पुढे लष्करी विमानांचं  फ्लाय-पास्ट कार्यक्रमही असतो.

 

राज्यातील व शहरांमधील कार्यक्रम:

 

शाळांमध्ये ध्वजारोहण, देशभक्ती गाणी, भाषणे, नाटके आणि क्रीडा कार्यक्रम आयोजित केले जातात. (उदा., महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये राष्ट्रप्रेमाचा व्यायाम/ड्रिल)

व्यापारी व शासकीय कार्यालये, संस्थांमध्येही ध्वजारोहण आणि संस्कृतिक कार्यक्रम होतात.

 

अन्य कार्यक्रम:

 

देशभर विविध सामाजिक, सांस्कृतिक योजना, नाट्य प्रदर्शने (उदा., संविधानावर आधारित ‘Rashtragranth’ नाटक) आणि सार्वजनिक संवाद कार्यक्रम आयोजित केले जातात. ([The Times of India][5])

 📅 काय बंद/उघडे असते?

शेअर बाजार 26 जानेवारी रोजी बंद असतात कारण हा राष्ट्रीय सार्वजनिक सुट्ट्यांचा दिवस आहे शाळा, महाविद्यालये, सरकारी कार्यालये बंद असतात आणि देशभर उत्सवाचे आयोजन होते.

 

🎖️ विशेष वैशिष्ट्ये (2026)

 

77वा प्रजासत्ताक दिन** साजरा केला जातो.

2026 च्या परेडमध्ये विविध सांस्कृतिक आणि सैनिक प्रदर्शनांसह “Vande Mataram” किंवा त्याचसारख्या राष्ट्रीय थीमवर लक्ष केंद्रीत केलं जाण्याची अपेक्षा आहे

* काही खास ऐतिहासिक पायर्‍या आणि सैनिक/सैनिक दलांच्या नेतृत्वातील बदल/प्रदर्शन यांसारखे अनोखे कार्यक्रमही होणार आहेत  

 

जर तुम्हाला शाळेत किंवा सार्वजनिक कार्यक्रमात देण्यासाठी **संक्षिप्त भाषण/परिचय** हवे असेल, तर मी तेही देऊ शकतो — फक्त सांग! 😊

 

 

 **प्रजासत्ताक दिन भाषण 01

आदरणीय प्रमुख पाहुणे, माननीय शिक्षकवृंद आणि माझ्या प्रिय मित्रांनो,

सर्वांना माझा नमस्कार.
आज आपण येथे भारताचा **77वा प्रजासत्ताक दिन** साजरा करण्यासाठी एकत्र आलो आहोत. हा दिवस प्रत्येक भारतीयासाठी अभिमानाचा आणि प्रेरणेचा आहे.

**26 जानेवारी 1950** रोजी भारताचे **संविधान लागू झाले** आणि आपला देश अधिकृतपणे **गणराज्य राष्ट्र** बनला. याचा अर्थ — देशाचे शासन जनतेकडून, जनतेसाठी आणि जनतेच्या माध्यमातून चालते. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली तयार झालेले आपले संविधान जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे.

26 जानेवारी ही तारीख निवडण्यामागेही एक इतिहास आहे. **1930 साली भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने “पूर्ण स्वराज्य”** घोषित केले होते. त्या स्वातंत्र्याच्या संकल्पनेला सन्मान देण्यासाठीच ही तारीख निवडण्यात आली.

आपले संविधान आपल्याला **मूलभूत अधिकार** देते — जसे की स्वातंत्र्य, समता आणि न्याय. पण त्याचबरोबर ते आपल्याला **कर्तव्यांचीही जाणीव करून देते** — देशाचा सन्मान राखणे, एकता जपणे आणि जबाबदार नागरिक म्हणून वागणे.

दिल्लीतील कर्तव्य पथावर होणारी भव्य परेड आपल्या देशाची **संस्कृती, परंपरा आणि लष्करी सामर्थ्य** जगासमोर मांडते. विविध राज्यांचे चित्ररथ आपल्या “एकतेतून विविधता” या संस्कृतीचे सुंदर दर्शन घडवतात.

मित्रांनो, प्रजासत्ताक दिन हा फक्त सुट्टीचा दिवस नाही.
हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की —
आपण स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी अनेकांनी बलिदान दिले आहे,
आणि आता देश घडवण्याची जबाबदारी आपली आहे.

चला, आपण सर्वजण मिळून असा भारत घडवूया —
जो प्रगतीशील, सुसंस्कृत, एकसंघ आणि जगात आदर्श ठरेल.

**जय हिंद!
जय भारत! 🇮🇳**

 

 

**प्रजासत्ताक दिन सूत्रसंचालन मजकूर (मराठी)**

**(कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वी)**
नमस्कार! नमस्कार! नमस्कार!
आजच्या या पवित्र आणि अभिमानाच्या दिवशी उपस्थित सर्व मान्यवर, शिक्षकवृंद, पालक आणि माझ्या प्रिय मित्रमैत्रिणींना प्रजासत्ताक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा! 🇮🇳

आज आपण भारताचा **77वा प्रजासत्ताक दिन** साजरा करण्यासाठी एकत्र आलो आहोत.

 

**ध्वजारोहणासाठी तयारी**

आता आपण सर्वजण उभे राहून ध्वजारोहण समारंभासाठी तयार होऊया.
मी आपल्या प्रमुख पाहुण्यांना विनंती करतो/करते की त्यांनी ध्वजारोहण करावे.

*(ध्वजारोहण)*

धन्यवाद.
आता सर्वांनी एकत्र येऊन **राष्ट्रगीत** गायन करूया.

🎵 *जन गण मन…

**स्वागत भाषण**

धन्यवाद. कृपया सर्वांनी आपापल्या जागेवर बसावे.

आजच्या या सुंदर कार्यक्रमाची सुरुवात आपण स्वागत शब्दांनी करूया.
मी विनंती करतो/करते की __________ सर/मॅडम यांनी स्वागतपर भाषण करावे.

*(स्वागत भाषणानंतर)*
धन्यवाद सर/मॅडम, आपल्या प्रेरणादायी शब्दांसाठी.

**प्रजासत्ताक दिनाचे महत्त्व**

मित्रांनो, 26 जानेवारी 1950 रोजी आपले संविधान लागू झाले आणि भारत एक गणराज्य देश बनला. हा दिवस आपल्याला अधिकारांसोबत कर्तव्यांचीही जाणीव करून देतो.

 **सांस्कृतिक कार्यक्रमांची सुरुवात**

आता आपण आपल्या विद्यार्थ्यांनी सादर केलेले सुंदर सांस्कृतिक कार्यक्रम पाहणार आहोत.

🌸 सर्वप्रथम, देशभक्तीपर गीत सादर करण्यासाठी मी __________ यांना मंचावर आमंत्रित करतो/करते.

*(कार्यक्रमानंतर)*
खूप छान सादरीकरण! जोरदार टाळ्या होऊन जाऊ द्या! 👏

💃 पुढे आपण पाहणार आहोत देशभक्तीपर नृत्य सादरीकरण. मी __________ यांना मंचावर येण्याची विनंती करतो/करते.

*(कार्यक्रमानंतर)*
अप्रतिम! आपल्या संस्कृतीचा अभिमान वाटावा असा सादरीकरण!

🎤 आता एक सुंदर भाषण ऐकूया. मी __________ यांना भाषणासाठी आमंत्रित करतो/करते.

 **बक्षीस वितरण (असल्यास)**

आता आपण बक्षीस वितरण समारंभाकडे वळूया.
मी प्रमुख पाहुण्यांना विनंती करतो/करते की त्यांनी विद्यार्थ्यांना पारितोषिक प्रदान करावे.

 

 **प्रमुख पाहुण्यांचे मनोगत**

आता आपण सर्वजण आतुरतेने वाट पाहत असलेला क्षण —
मी आपल्या प्रमुख पाहुण्यांना मार्गदर्शनपर मनोगत व्यक्त करण्यासाठी विनंती करतो/करते.

*(मनोगतानंतर)*
धन्यवाद सर/मॅडम, आपल्या प्रेरणादायी मार्गदर्शनासाठी.

 **समारोप**

आजच्या या कार्यक्रमातून आपण देशप्रेम, एकता आणि जबाबदार नागरिकत्वाचा संदेश घेऊन जाऊया.

यासह आजचा प्रजासत्ताक दिन कार्यक्रम येथे संपन्न होत आहे.
उपस्थित राहिल्याबद्दल सर्वांचे मनःपूर्वक आभार!

**जय हिंद! 🇮🇳
जय भारत!**

 

 **देशभक्तीपर घोषवाक्ये (मुलांसाठी)

भारत माता की — **जय!**
वंदे मातरम् — **जय!**
जय जवान — **जय किसान!**
सारे जहाँ से अच्छा — **हिंदुस्तान हमारा!**
एकता का नारा है — **भारत देश हमारा है!**
हम सबका एक ही नारा — **भारत देश सबसे प्यारा!**
हिंदू, मुस्लिम, सिख, ईसाई — **आपस में हैं भाई-भाई!**
देश की शान तिरंगा है — **हम सबकी ये पहचान है!**
वीरों की ये धरती है — **भारत माता महान है!**
नन्हे नन्हे बच्चे हैं — **देश के हम सच्चे हैं!**
स्वच्छ भारत, सुंदर भारत — **हम सबकी ये जिम्मेदारी!**
मेहनत करेंगे, आगे बढ़ेंगे — **भारत का नाम रोशन करेंगे!**

 

 **कॉल अँड रिस्पॉन्स (सूत्रसंचालक + मुले)**

सूत्रसंचालक: भारत माता की!
मुले: **जय!**

सूत्रसंचालक: वंदे!
मुले: **मातरम्!**

सूत्रसंचालक: जय हिंद!
मुले: **जय हिंद!**

सूत्रसंचालक: तिरंगा हमारा!
मुले: **सबसे प्यारा!**

सूत्रसंचालक: कौन है सबसे महान?
मुले: **भारत देश महान!**

 

मुलांसाठी अजून भन्नाट देशभक्तीपर घोषवाक्ये देतो

अजून देशभक्तीपर घोषणा

भारत आमचा देश आहे — **सगळ्यांत तो विशेष आहे!**
तिरंगा उंच फडकू दे — **भारताचा मान वाढू दे!**
शूर वीरांची ही भूमी — **भारत माता आमची मायभूमी!**
एक देश, एक ध्येय — **भारत नेहमी सर्वश्रेष्ठ!**
आपला देश, आपली शान — **भारत माता महान!**
सीमेवर सैनिक जागे — **म्हणून आपण सुरक्षित आहोत भाग्यवान रे!**
शांती, प्रगती, एकता — **भारताची हीच शक्ती मोठी!**
ज्ञान, विज्ञान, संस्कार — **भारत देश आहे दमदार!**
मेहनत, प्रामाणिकपणा — **भारत घडवू सुंदर ना!**
भांडू नका, भेद नको — **आपण सारे भारताचेच लोक!**
स्वच्छ रस्ते, स्वच्छ गाव — **भारत बनेल सुंदर ठाव!**
खेळू, शिकू, पुढे जाऊ — **भारत देशाचा गौरव वाढवू!**

**छान तालात म्हणायच्या घोषणा**

नेता: भारत देश कसा हवा?
मुले: **स्वच्छ, सुंदर, छान हवा!**

नेता: आपला ध्वज कोणता?
मुले: **तिरंगा! तिरंगा!**

नेता: देशासाठी काय कराल?
मुले: **चांगले नागरिक बनू आम्हीच काल!**

नेता: भारत माता की…
मुले: **जय!**

नेता: जय हिंद…
मुले: **जय हिंद!**

 

हिंदी देशभक्ति नारे / घोष वाक्य

भारत माता की — **जय!**
वंदे मातरम् — **जय!**
जय हिंद — **जय हिंद!**
सारे जहाँ से अच्छा — **हिंदुस्तान हमारा!**
एक, दो, तीन, चार — **भारत माँ की जय जयकार!**
हम सबका एक ही नारा — **भारत देश सबसे प्यारा!**
तिरंगा ऊँचा रहे हमारा — **विजयी विश्व तिरंगा प्यारा!**
हिंदू, मुस्लिम, सिख, ईसाई — **हम सब हैं भाई-भाई!**
देश की शान कौन बढ़ाए? — **हम बच्चे आगे आएं!**
वीरों की कुर्बानी याद करो — **भारत माता का मान करो!**
सीमा पर जो जान लुटाते — **हम उनको नमन करते जाते!**
स्वच्छ भारत, स्वस्थ भारत — **यही हमारा प्यारा भारत!**
मेहनत, एकता, अनुशासन — **भारत बनेगा नंबर वन!**
नन्हे हाथ, बड़ा इरादा — **भारत होगा सबसे आगे ज्यादा!**

 

कॉल एंड रिस्पॉन्स नारे (Leader–Children)

नेता: भारत माता की!
बच्चे: **जय!**

नेता: वंदे!
बच्चे: **मातरम्!**

नेता: कौन है सबसे महान?
बच्चे: **भारत देश महान!**

नेता: तिरंगा किसकी शान?
बच्चे: **हम सबकी पहचान!**

नेता: जय हिंद!
बच्चे: **जय हिंद!

 

तालात म्हणायची कविता – “हम भारत के बच्चे”**

हम भारत के बच्चे हैं,
सपनों से हम सच्चे हैं।
मिलकर आगे बढ़ते जाएँ,
देश का नाम चमकाएँ। 

तिरंगा ऊँचा लहराए,
दिल में देश बसाए।
सच बोलें, अच्छा करें,
भारत माँ का मान बढ़ाएँ। 

पढ़-लिखकर हम बनेंगे,
देश का बल हम बनेंगे।
मेहनत अपनी पहचान,
भारत अपनी शान! 

हिंदू, मुस्लिम, सिख, ईसाई,
हम सब हैं भाई-भाई।
एकता की शक्ति से,
जीतेंगे हर लड़ाई! 

आओ मिलकर वादा करें,
देश से प्यार ज्यादा करें।
नन्हे हैं पर हिम्मत बड़ी,
भारत की है जिम्मेदारी! 

**सब मिलकर बोलो — जय हिंद!
जय हिंद! जय भारत! **